Ursula von Rydingsvard wenst goedenacht. Dat wil zeggen: haar kunstwerk met de Poolse titel Do Nocy doet dat met een glimlach. Het is tekenend voor deze kunstenares om hout tot een persoonlijkheid te transformeren, met menselijke emoties en menselijke vormen zoals een mond.
Ursula von Rydingsvard wenst goedenacht, via een wandobject uit 2023, van vele monden. Do Nocy is de titel op de officiële website van de kunstenaar.
Ursula von Rydingsvard (geboren 1942) is een van de meest invloedrijke beeldhouwers van haar generatie. Voor haar is hout niet alleen materiaal, maar een taal met een eigen logica en emotionele resonantie.
Haar werk, altijd opgebouwd uit cederhouten balken, overstijgt de traditionele houtbeeldhouwkunst. Von Rydingsvard legt een intense relatie tussen natuurlijke materie, menselijke ervaring en organische vorm — precies die thematiek waarin ik met Dendroism ook in geïnteresseerd ben. Ook al moet ik wel opmerken dat de kunstenares niet kijkt naar wat er al in haar cederhouten balken aan tekening aanwezig is, buiten de uitgezaagde vorm van de balken zelf. In die zin vind ik haar toch een traditionele beeldhouwer.
Herinneringen aan barakken
Von Rydingsvard werd in 1942 geboren in Deensen, Duitsland, uit een Poolse moeder en Oekraïense vader. Haar vroege jeugd was getekend door de Tweede Wereldoorlog: ze bracht de eerste jaren van haar leven door in verschillende vluchtelingenkampen. Ze woonde met haar familie in houten barakken voordat ze in 1950 naar de Verenigde Staten vertrokken.
Die eerste ervaringen in omgevingen van grof en functioneel hout — ruige vloerplanken, ruige balken en ruige noodconstructies — bleven onbewust doorwerken in haar artistieke denken. Ze gaven haar een lijfelijke herinnering aan hout: structuren die de menselijke ruimte bepaalden.
In de Verenigde Staten was vooral haar studie aan Columbia University, waar ze in 1975 haar MFA (Master of Fine Arts) behaalde, die haar richting gaf. Aanvankelijk werkte ze eerst met metalen zoals staal — destijds dominant binnen minimalistische beeldhouwkunst. Al snel vond ze metaal te koel, te afstandelijk en conceptueel beperkt. Hout bood haar iets wat metaal niet kon: het was warm, tastbaar en bevatte een impliciete historie.
Ruige cederhouten balken bepalen de ‘huid’ van de beelden van Von Rydingsvard.
In haar enorme atelier in Brooklyn ontwikkelde Von Rydingsvard een bijna rituele aanpak van houtbewerking. Ze begint vaak met een vast formaat aan cederhouten balken. Het zijn in de VS goed verkrijgbare industriële bouwmaterialen. In plaats van een beeld grootschalig uit één boomstam te houwen — zoals traditionele houtsnijders vaak doen — stapelt, verlijmt en snijdt ze de balken met cirkelzagen en beitels. Er ontstaan zo robuuste, organisch aandoende vormen. Door het inkloppen met grafiet, een heel fijn zwart poeder, ontstaan spanningen door diepte- en schaduwwerking
Von Rydingsvard’s werk bestrijkt een breed spectrum: van relatief intieme wandsculpturen zoals Do Nocy tot monumentale buitenwerken. Een voorbeeld van het laatste is Ogromna (2009), een reusachtige constructie uit gestapelde cederbalken die een gevoel oproept van een reusachtige tulp-achtige knop. De titel zelf, afgeleid van het Poolse woord voor ‘enorm en krachtig’, onderstreept de emotionele missie van haar sculpturen.
Lichamen en grotten
Haar sculpturen lijken ook vaak te refereren aan lichamen, natuurlijke grotten of andere geologische formaties zoals stalagmieten. Sommige werken, zoals Tak (2015), hebben een menselijke maat en intimiteit, waarbij de structuur een ruggengraat, een torso of een innerlijke ruimte kan suggereren.
Von Rydingsvard’s werk geniet brede internationale erkenning. Haar sculpturen zijn opgenomen in de collecties van talrijke toonaangevende musea, waaronder het Metropolitan Museum of Art, het Museum of Modern Art, het Whitney Museum of American Art en het Storm King Art Center. Haar omvangrijke solotentoonstellingen — waaronder een grote Europese retrospectief in het Yorkshire Sculpture Park — tonen de consistentie en diversiteit van haar praktijk over decennia heen.
Ursula von Rydingsvard aan het werk, met beitel en klopper.
Op YouTube is een mooie documentaire te vinden in de serie ‘Ecology’: Art in the Twenty-First Century (Art21). Op haar eigen website toont Von Rydingsvard ook haar meest recente beelden.
Het werk van Von Rydingsvard vraagt van de beschouwer een lichamelijke en emotionele reactie, alsof het beeld een menselijke partner is. Daarom zeg ik graag terug tegen haar wandbeeld Do Nocy : ‘Jij ook lekker slapen’.
Jan Bom, 14 januari 2026
