De oudst bekende afbeelding van een beeldsnijder in hout is Grieks. We zien een naakte man, zittend, met een borstbeeld tussen zijn knieën geklemd. De voorstelling is aangebracht aan de binnenzijde van een drinkkopje en dateert van circa 520 tot 500 voor Christus.
Het kopje bevindt zich tegenwoordig in het Nationaal Museum van Denemarken in Kopenhagen.
Bijzonder aan dit object is dat het een ambachtsman toont die hout bewerkt. Op antiek aardewerk worden zelden ambachtslieden afgebeeld, ook niet op Griekse vazen. Vaker zien we sporters, mythische figuren of oorlogshelden. Een andere zeldzame uitzondering is een Grieks kopje waarop een bronswerker aan het werk is te zien. Dat object is ongeveer even oud en maakt deel uit van de collectie van de Staatliche Museen zu Berlin.
Zeldzame uitzondering
Over kunstenaars en ambachtslieden in de oudheid is weinig bekend. Kunst omwille van de kunst was de Grieken nog vreemd. Gereedschappen zijn niet bewaard gebleven en teksten over werkmethoden zijn niet overgeleverd. Er zijn vooral bronnen over hoe grote, publieke opdrachten — van steden of heiligdommen — tot stand kwamen. Hoe een houtbewerker zijn beelden precies vervaardigde, valt daarom vrijwel alleen af te leiden uit dit ene kopje in Kopenhagen.
Philippe Bruneau beschrijft in Sculpture (Taschen, tweedehands) het tafereel, dat stamt uit de vroege periode van de roodfigurige keramiek. De beeldhouwer bewerkt een borstbeeld, ook wel bekend als een herm. Dit woord komt uit het Oudgrieks (hermēs) en is verbonden met de god Hermes.
Beeldbewerker met erectie
In het oude Griekenland stonden deze hermen langs wegen, bij grenzen en bij ingangen van gebouwen. Ze hadden een beschermende en afbakenende functie. Meestal bestonden ze uit een rechthoekige zuil met daarop een hoofd. Vaak werd de zuil bovendien voorzien van een opgericht mannelijk geslachtsdeel, iets wat, zo te zien, ook bij dit kopje het geval is.
Het kopje bevat ook een inscriptie: Hipparchos kalos — Hipparchos is mooi. Dit was een veelgebruikte spreuk op Grieks aardewerk. De tekst kan verwijzen naar Hipparchos van Athene, mede-heerser van de stad, die in 514 voor Christus werd vermoord, vermoedelijk vanwege zijn autoritaire gedrag. Deze moord werd later gezien als het symbolische begin van de Atheense democratie.
Jan Bom, 10 februari 2026
