Bukt Isamu Noguchi zich voor een zeepje, een houding waar de nodige schuine grappen over bestaan? Het is een houding die je in gemeenschappelijke doucheruimtes van gevangenissen maar beter kunt vermijden. Het werk staat echter te boek onder een heel beschrijvende titel: Boy Looking through Legs.
Bukt Isamu Noguchi zich voor een zeepje, of bekijkt hij de wereld andersom?
Isamu Noguchi (1904–1988) was een van de meest veelzijdige en invloedrijke kunstenaars van de twintigste eeuw. Hij werd geboren in Los Angeles als zoon van een Japanse dichter en een Amerikaanse schrijfster. In zijn werk combineerde hij deze dubbele culturele erfenis met een levenslange zoektocht naar vorm, ruimte en materie.
Noguchi was niet alleen beeldhouwer en maker van openbare kunstwerken, maar ook ontwerper van meubels en lampen. Het Noguchi Museum in New York presenteert tal van werken die zijn verbazingwekkende verscheidenheid tonen.
De wereld van onder naar boven
Terug naar het wonderlijke beeld van de jongeman die zich lijkt te bukken om een gevallen zeepje op te rapen, ook te vinden in dit museum. Het is een zelfportret dat Noguchi rond zijn 29-jarige leeftijd maakte. Het werk wordt door curatoren niet primair als seksueel gezien. Het is eerder dat de kunstenaar zichzelf portretteert als een jongetje dat de wereld andersom bekijkt, letterlijk van onder naar boven. De kralen als blauwe ogen geven hem een verbaasde blik. De wereld ziet er ineens zo anders uit. Het is een grappige houding van peuters (niet van pubers), die onder de titel ‘Boy looking through Legs’ op internet veelvuldig voorkomt.
Noguchi moet ermee bedoeld hebben dat hij op zoek is naar een identiteit, omdat hij zich door zijn Amerikaans-Japanse afkomst anders dan anderen voelt. Hij herinterpreteert de wereld. Geen erotische grap dus. En ook geen verwijzing naar homoseksualiteit. Na een relatie met een Indiase vrouw trouwde hij van 1952 tot 1957 met een Chinees-Japanse actrice. Van 1959 tot aan zijn dood had hij een hechte vriendschap met de kunstagent Priscilla Morgan.
De essentie van het materiaal
Noguchi’s artistieke opleiding begon in de Verenigde Staten. In Parijs leerde hij onder invloed van Constantin Brancusi hoe directe, organische vormen de essentie van materiaal kunnen onthullen. Hij was gefascineerd hoe sculptuur zich tot ruimte verhoudt — niet alleen als object, maar als onderdeel van de omgeving en als ervaring van de toeschouwer.
Noguchi ontwierp in 1944 een koffietafel die nog steeds in productie is bij Vitra.
Hoewel Noguchi later vooral bekend werd om zijn grote werken in steen en metaal, werkte hij vanaf het midden van de jaren 1940 eerst met hout. Veel van Noguchi’s conceptuele benadering van materiaal is ook zichtbaar in zijn meubelontwerpen, zoals de iconische Noguchi coffee table (1944). De tafel bestaat uit twee organisch gevormde houten basisstukken en een zwaar glazen blad — een klassieker in modern design die sculpturale en praktische aspecten verenigt. Nieuwprijs (2026): 3.700 euro.
Sun at Noon, de vroege verkenning naar circulariteit van Noguchi, in Spaans marmer.
Zijn mooiste werk vind ik de reusachtige cirkel Sun at Noon (1969) van Spaanse marmer en de replica daarvan in zwart graniet Sun at Midnight (1973). Noguchi was gefascineerd door cirkelvormen — als symbolen van de zon, van heelheid, en van het oneindige. Hij gebruikte ze zowel in kleine abstracte sculpturen als in monumentale openbare werken.
En ook dit keer waren dit geen verwijzingen naar seksualiteit, maar naar ruimte, leegte, natuur en tijdloosheid. Het zijn concepten die later in duurzaamheid en circulair design heel relevant werden.
Jan Bom, 10 januari 2026
