Een bedevaart naar Val Gardena, het walhalla van de houtsnijkunst. In vier dagen internationaal befaamde kunstenaars uit Zuid-Tirol (Italië) bezoeken. Ik maakte voor mezelf een gedroomd reisschema dat voert langs de werkplaatsen van Walpoth, de Demetzen, Verginer en Prugger.
Een bedevaart naar Val Gardena leidt ook langs het atelier van de houtkunstenaar Willy Verginer.
Val Gardena is al sinds de 17e eeuw een centrum van houtsnijkunst. Wat ooit begon als tijdverdrijf voor boeren in de strenge winters, groeide uit tot een internationaal vermaarde traditie van ambacht en kunst. In de 18e en 19e eeuw werden religieuze beelden, kerststallen en houten speelgoed geëxporteerd naar heel Europa en zelfs Zuid-Amerika. Tot op de dag van vandaag maken houtkunstenaars in deze vallei religieuze voorstellingen.
Een nog levende traditie
Belangrijke factoren achter de traditie in Zuid-Tirol zijn:
+ Generatie-overdracht van vaardigheden van vader op zoon, en tegenwoordig ook op dochter.
+ Leerling-meester-systemen en lokale beroepsscholen — traditioneel leren jongeren in botteghe (ateliers) naast formele opleiding. Deze kunst‑middelbare school én provinciale vakschool voor het kunsthandwerk wordt vaak aangeduid als ‘Cademia’. Op dit gymnasium worden ook houtbewerkingsvaardigheden, beeldende technieken en ontwerp onderwezen.
+ Sterke verbondenheid met natuurlijke materialen, vooral toch lindehout, waarvan de unieke eigenschappen toestaan om heel gedetailleerd te figureren,
+ Culturele samenwerkingsverbanden die kunstenaars gezamenlijk presenteren. Ook is er in de stad een galerie met ook exposities van moderne houtkunstenaars, de Galleria Doris Ghetta.
Uitvalsbasis Ortisei / Sankt Ulrich
De centrale uitvalsbasis voor de houtsnijkunst in deze vallei is Ortisei – ook wel Sankt Ulrich en Urtijëi genoemd. Ooit behoorde dit stuk tot Oostenrijk, wat de driedubbele namen verklaart: Italiaans, Duits en de lokale oorspronkelijk naam.
Overal in het stadje is houtsnijkunst te vinden: in etalages, in kerken, in hotels. Waar houtsnijders vroeger vooral voor kerken werkten, maken ze nu ook werk voor toeristen die afkomen op de sneeuwhellingen van de Dolomieten.
Ortisei / Sankt Ulrich, een plaats in de vallei Val Gardena, onder de scherpe pieken van de Dolomieten.
Tegelijkertijd zijn ook nieuwe vormen ontstaan: kunstenaars herinterpreteren de traditie en creëren modern, mondain werk dat zowel lokaal als internationaal wordt gewaardeerd. Veel kunstenaars werken nog steeds figuratief en verkopen hun manshoge beelden voor grote bedragen op internationale kunstbeurzen zoals Art Miami.
Hier mijn persoonlijke ‘bedevaartstocht’ (of: beeldentocht) langs ateliers, galerieën en werkplaatsen van hedendaagse Val Gardena‑beeldhouwers.
In mijn korte biografieën van deze kunstenaars focus ik op aspecten die hun werk voor mij heel bijzonder maken. Hun tocht vanuit de traditie is fascinerend: nog steeds figuratief, maar met een verdieping die hun beelden uniek op deze wereld maken.
Dag 1 – Oriëntatie in Ortisei
+ Doel: kennismaken met de stad en de traditie van houtsnijkunst
+ Plaats: Centrum Ortisei / Urtijëi
+ Adres: Ortisei, 39046 Bolzano (BZ), Italië
+ Tips: Kerk van Ortisei (Parrocchia di San Giacomo), winkels en etalages vol lokale houtkunst.
+ Wat te zien: traditioneel houtsnijwerk, altaarbeelden, (misschien) kerststallen en kleine galerietentoonstellingen. Galerie Demetz is een uitstekende optie, bestaat al sinds 1872.
Dag 2 – Bruno Walpoth en Doris Ghetta
+ Bruno Walpoth – de kwetsbare mens
Bruno Walpoth eert de kwetsbare mens, in elkaar gedoken, in zichzelf gekeerd, afgesloten voor de buitenwereld. Volwassen mensen liggen in foetus-houding op de grond. Door zijn beelden te beschilderen met witte primer, ogen zijn op ware grootte gesneden mensen ook als schimmen van zichzelf. Deze kenmerken maken van Walpoth een van de bekendste representanten van de hedendaagse houtsnijders uit Val Gardena.
+ Biografie over Bruno Walpoth op Wowwood
Daarna
+ Galleria Doris Ghetta – collectieve exposities
+ Adres: Pontives 8, 39046 Ortisei
+ Telefoon: +39 393 932 3927
+ E‑mail: info@dorisghetta.com
+ Website: dorisghetta.com
+ Wat te zien, hopelijk: werk van Walter Moroder, Markus Delago.
De internationaal beroemde houtkunstenaars uit Val Gardena van vandaag staan op de schouders van hun voorouders.
Dag 3 – Aron en Gehard Demetz
+ Aron Demetz – memento mori
De memento mori van Aron Demetz zijn geen klassieke kunstwerken met schedels, verlepte bloemen of zandlopers. Zijn houten beelden maken de dood zelf zichtbaar. De hoofden en lichamen van zijn beelden tonen sporen van vergankelijkheid en verval. Demetz laat het onontkoombare einde zien, zonder een moreel oordeel te vellen.
+ Biografie over Aron Demetz op Wowwood
Daarna…
+Gehard Demetz -dubbeling van gezichten
Gehard Demetz dubbelt gezichten. Vooral die van kinderen, die al op jonge leeftijd bestaande rolmodellen als identiteit krijgen opgedrongen. Een meisje krijgt de attributen van de heilige Maria voorgehouden. Ze fungeren bijna als een masker dat het gezicht half bedekt.
+Biografie over Gehard Demetz op Wowwood
Dag 4 – Willy Verginer en Gregor Prugger
+ Willy Verginer – gebeden op een olievat
Willy Verginer bidt op een olievat, terwijl een aluminium kleurvlak de stijgende zeespiegel aangeeft. De oliedrums keren terug in tal van andere sculpturen. Een kind kan niet meer zorgeloos in het water spelen door alle drijvende vaten en andere rommel om zich heen. Een jong hert staat verweest op een oliedrum. Een specht pikt een gat in zo’n vat. Een man verdrinkt erin.
+ Biografie over Verginer op Wowwood
Daarna
+ Gregor Prugger – hart van hout
Gregor Prugger heeft een hart van hout gemaakt. Uit het hartvormige beeld ontspruit een takkenbos die sprekend lijkt op de wijdvertakte bloedsomloop in de menselijke longen. Deze houtkunstenaar uit Val Gardena vertelt hiermee een verhaal dat al in het hout verborgen zit. Hij voegt er alleen nog iets van zichzelf aan toe.
+ Biografie over Gregor Prugger op Wowwood
Bruno Walpoth was een van de exposanten op de tentoonstelling van Val Gardena-kunstenaars in Apeldoorn.
Bijzonder is dat leden van deze groep kunstenaars al eens een expositie in Nederland kregen, in het CODA museum in Apeldoorn, in 2010. Dagblad De Stentor deed er verslag van en sprak met de organisator, Tirza Verrips. Hij ging mij voor op bedevaart naar Val Gardena en kwam met prachtige verhalen thuis. De Stentor: ‘Hij vertelt over houtsnijders die al in de achttiende eeuw halffabrikaten (poppenhoofden, -armen, en –benen) naar de Lage Landen exporteerden. Onze voorvaderen maakten er poppen van en verkochten ze aangekleed en wel naar Engeland vanwaar ze onder meer in Amerika terecht kwamen. Verrips lacht. ,”Holländische Puppen”, heetten ze. “We kennen nu hun oorsprong”.’
Een passend adresje voor de nacht? Het Arthotel Anterleghes in Selva belooft vol te staan en te hangen met werken van de kunstenaars uit Val Gardena. Nog wel even opzoeken of dit in de buurt is. En het is nogal een prijzige optie, ook.
Download hier een presentatie (PDF) van de 5 beschreven kunstenaars uit Val Gardena.
Download of a short presentation (PDF) of the 5 international renowned wood artists of Val Gardena (English).
Jan Bom, 20 januari 2026
