Joseph Beuys plantte 7000 eiken, voor elk basaltblok dat hij in de stad Kassel op een hoge stapel deponeerde een. De actie van deze Duitse kunstenaar markeerde het groeiende milieubewustzijn rond 1980. Het kunstwerk verlegde op radicale wijze de grenzen van beeldhouwkunst, performance en maatschappelijk engagement.
Joseph Beuys plantte 7000 eiken, voor elk blok basalt op het plein in Kassel een boom.
Joseph Beuys (1921–1986) wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke kunstenaars van de 20e eeuw. Centraal in zijn visie stond het idee dat kunst niet alleen esthetisch is, maar ook een instrument kan zijn voor sociale en ecologische verandering. Dat idee maakte hij het mooiste tastbaar in zijn monumentale project 7000 Eiken (1982).
Kunstuiting als belofte
Deze kunstmanifestatie begon als een belofte: 7000 eiken zouden verspreid in en rondom de stad Kassel worden geplant. De basaltblokken dienden als markeringen, een fysieke aanduiding van het ingrijpen van de mens in de stedelijke ruimte. Zodra een eikenboom geplant was, was het de bedoeling dat weer een basaltblok uit de stapel verwijderd kon worden. Het basaltblok kon ook naast de pas geplante eik worden neergezet, als daar plaats voor was.
Hiermee introduceerde Beuys het proces van publieksparticipatie. 7000 eiken stond symbool voor groei en transformatie. De 7000 basaltblokken waren geen permanent sculpturaal monument. De stenen waren niet het eindpunt, maar een middel om bewustzijn te creëren: een symbool van actie en verantwoordelijkheid van de samenleving voor een groene leefomgeving.
Beuys plant een van de eikenboompjes in Kassel, de eerste ecologische kunstmanifestatie.
Geboren in Krefeld, Duitsland, raakte Beuys al vroeg gefascineerd door natuur en mythologie. Zijn ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog vormden zijn denken. Hij raakte als piloot zwaargewond. Het oorlogstrauma versterkte zijn overtuiging dat genezing en transformatie fundamentele krachten zijn, zowel in de individuele mens als in de samenleving als geheel.
Na de oorlog studeerde hij beeldhouwkunst en raakte betrokken bij avant-gardistische bewegingen. Hier ontwikkelde hij zijn ideeën over kunst als sociaal proces verder. Voor Beuys was de kunstenaar niet slechts maker van objecten, maar een actieve participant in de vorming van samenleving en natuur.
Kunst als activator
De keuze voor eiken in het project was bewust: deze inheemse bomen symboliseren van oudsher kracht, continuïteit en verbondenheid met de omgeving. Basalt, een duurzaam vulkanisch gesteente, markeerde de menselijke verantwoordelijkheid voor de natuur. Het project bood een radicale herinterpretatie van stedelijke kunst: geen statische beelden, maar een voortdurend veranderend netwerk van levende organismen dat stadsbewoners uitdaagde om actief deel te nemen. Door burgers te betrekken bij het planten en verzorgen van de bomen, veranderde Beuys het publiek in co-creators van het kunstwerk. Hiermee maakte hij zijn idee van de ‘sociale sculptuur’ concreet.
De prospectus van de kunstmanifestatie: 1 eikenboom en 1 brok basalt kostte 500 toenmalige Deutschmarken (DM).
7000 Eiken moet ook worden gezien in het licht van het opkomende milieubewustzijn van de late 20e eeuw. In een tijd van industriële expansie en verlies van natuurlijke habitats bood Beuys een alternatief. Hij projecteerde het idee van een stad waarin kunst, ecologie en sociale betrokkenheid samenkomen. Het project toont dat duurzame verandering tijd, collectieve actie en langdurige zorg vereist. Het proces, dat voor Beuys net zo belangrijk als het eindresultaat, benadrukte dat ecologisch denken en burgerparticipatie hand in hand gaan.
Idee ging de wereld over
Na Beuys’ overlijden is zijn idee wereldwijd nagevolgd: in steden als New York, Baltimore en Los Angeles zijn bomen geplant geïnspireerd op 7000 Eiken, vaak met participatie van lokale gemeenschappen en organisaties. Het doelaantal is dan ook daadwerkelijk in Kassel gehaald, in 1987. Ook in museum Kroller Muller staan vijf van Beuys’ eiken.
Ook tentoonstellingen en educatieve projecten zoals Beuys’ Acorns in Londen lieten zien hoe het concept van participatieve, ecologisch bewuste kunst blijft voortleven. De kunstenaars Heather Ackroyd & Dan Harvey verzamelden acorns van de oerkastanjes van de oorspronkelijke 7000 Eiken in Kassel en lieten deze uitgroeien tot jonge bomen. In 2021 werden 100 van deze bomen tentoongesteld op de South Terrace van de Tate Modern in Londen als hedendaagse, levende sculptuur — een eerbewijs aan Beuys’ intentie om de relatie tussen mens en natuur te herdenken.
Navolging in New York, basaltblokken en eikenbomen samen op de stoep.
Het project blijft zo een levend monument, een groeiend netwerk van bomen en een wereldwijd voorbeeld van de kracht van kunst om milieubewustzijn en gemeenschapszin te stimuleren. Joseph Beuys liet zien dat de rol van de kunstenaar veel verder reikte dan het atelier: hij kan een gids zijn in de transformatie van de stedelijke en natuurlijke omgeving, en een stem voor een duurzamere toekomst.
Inmiddels is het planten van bomen en behoud van (tropische) bossen door het opwarmen van de aarde alleen maar urgenter geworden. Ik betrap me erop dat ik nu pas weet wat de rol van Beuys is geweest. Het maakt hem tot een groot kunstenaar, iemand die eerder dan anderen met zijn kunst nieuwe ideeën verbeeldde.
Jan Bom, 12 februari 2026
