Richard Long bouwde houten cirkels op van boomstammen, takken of van doorleefd wrakhout. Hij verzamelde het materiaal voor deze tijdelijke constructies in de nabije omgeving van waar hij exposeerde. Soms zelfs in de natuur zelf.
Richard Long bouwde houten cirkels van takken op zoals deze California Wood Circle, eigendom van het Centre Pompidou.
Richard Long (1945) behoort tot de meest invloedrijke kunstenaars van de Britse land art. Sinds het einde van de jaren zestig onderzoekt hij met minimale middelen de relatie tussen mens, landschap en tijd. Zijn werk bestaat uit wandelingen, sporen, lijnen en cirkels—tijdelijke ingrepen in de natuur die vaak alleen voortleven in foto’s, kaarten en sobere tekstwerken.
Binnen dit oeuvre nemen zijn cirkels opgebouwd uit hout een bijzondere plaats in. Het zijn juist die werken van natuurlijk materiaal waarin beweging wordt geconcentreerd tot vorm, en het landschap zelf tot sculptuur wordt. Maar ook rangschikte hij stukken leisteen, zwerfstenen of rivierstenen tot cirkels, ook uit rivier de Maas. Deze was in 2023 te zien in de tuin van het Rijksmuseum, als de Maas River Stones.
Een lichamelijke cirkel
Long studeerde aan het West of England College of Art in Bristol en later aan St Martin’s School of Art in Londen. Al vroeg keerde hij zich af van het traditionele beeldhouwen. Zijn doorbraak kwam in 1967 met A Line Made by Walking. Dat principe—voetstappen als tekeninstrument—bleef leidend, maar naast lijnen ontwikkelde hij de cirkel als een even fundamentele vorm. Juist in hout krijgt die cirkel een uitgesproken lichamelijkheid en tactiliteit.
Driftwood Circle uit 1978, onder andere te zien geweest in museum Boymans van Beuningen in Rotterdam.
Een vroeg en vaak genoemd voorbeeld is Driftwood Circle (meerdere versies), opgebouwd uit aangespoeld hout dat Long verzamelde langs kusten en rivieroevers. Zulke cirkels waren onder meer te zien in Rotterdam, in museum Boymans van Beuningen. In deze havenstad gaat het ruwe, door zee en tijd getekende hout een directe relatie aan met de museumvloer en het licht dat door de ramen valt.
Het materiaal is niet bewerkt om mooier te worden; juist de onregelmatigheid bepaalt het ritme van de cirkel. Zijn cirkels liggen direct op de grond, zonder sokkel, plat. Dat maakt ze tot bijzondere sculpturen, die bijna altijd veel hoger zijn.
Verzameld tijdens wandelingen
Een ander karakteristiek werk is de California Wood Circle uit 1976, sinds 1979 het eigendom van Centre Pompidou in Parijs. Hier wordt duidelijk hoe Long 237 takken inzet binnen de witte museumruimte zonder hun oorsprong te verloochenen. Het hout blijft spreken over groei, afbraak en tijd, terwijl de cirkel een menselijke orde suggereert—een eenvoudige, bijna rituele handeling van 5 ,5 meter in doorsnee.
Sommige houten cirkels ontstonden ook tijdelijk in het landschap zelf, zoals cirkels van gevonden takken tijdens wandelingen in Engeland, Ierland of Scandinavië. Ze verdwenen weer, maar leven voort in foto’s en beschrijvingen. De natuur herveroverde de kunstvorm weer.
Richard Long bouwde houten cirkels op in de natuur, maar ook in een klassieke museumzaal zoals hier (in 1981 ) de Quantock Wood Circle in het Yale Centre for British Art.
De cirkel is bij Richard Long geen decoratief motief, maar een archaïsche en universele vorm. Ze verwijst naar cycli van natuur en leven, naar de zon, de seizoenen en de eeuwige terugkeer. In zijn houten cirkels lijkt het wandelen zelf te zijn stilgezet: een route zonder begin of einde. Waar zijn lijnen vaak richting en voortgang suggereren, brengen de cirkels juist rust en aanwezigheid.
Geen monumenten, maar momenten
Richard Longs werk is ecologisch in houding, maar nooit moralistisch. Zijn houten cirkels tonen hoe weinig er nodig is om betekenis te scheppen: een wandeling, een keuze, een ordening. Ze zijn geen monumenten, maar momenten. In een tijd van overdaad blijven deze cirkels stille tekens van aandacht—gemaakt van hout dat al een leven achter zich had, en dat in de kunst een nieuwe, geconcentreerde vorm vond.
Met zijn cirkels van hout heeft Richard Long een sculpturale taal ontwikkeld die tegelijk oeroud en hedendaags is. Zijn kunstwerken wortelen letterlijk in het landschap, maar spreken tot een universeel verlangen naar samenhang, ritme en eenvoud. Zo blijft zijn werk een voortdurende dialoog tussen mens en natuur.
Richard Long in 2023 aan het werk in de tuinen van het Rijksmuseum in Amsterdam.
Ik beschouw Long dan ook persoonlijk als een van de Godfathers van het Dendroism, waarin het verhaal van het hout het uitgangspunt is voor de uiteindelijke kunstuiting. Het is niet voor niets dat Long ook in contact stond met de mannen van de Arte Povera, waar het jongste lid Giuseppe Penone furore maakte met het uithakken van ‘de inwendige boom’. Ook al was er inhoudelijke verwantschap, Long sloot zich nooit formeel aan bij deze post-industriële kunststroming. Het verschil: Arte Povera maakte de wereld leesbaar, Richard Long liet haar stil zijn.
Samenvattend: dit zijn de goed gedocumenteerde houten cirkels van Long:
California Wood Circle (1976) – Centre Pompidou, Parijs
Wood Circle (1977) – Van Abbemuseum, Eindhoven
Quantock Wood Circle (1981) – Yale Center for British Art
Driftwood Circle (1978) – Museum Boijmans Van Beuningen
Petrified Wood Circle (2000) – tijdelijke tentoonstellingen
Jan Bom, 7 januari 2026
