Koningin Tiy: oudste houten borstbeeld Egypte. Rond 1353 voor Christus gesneden uit taxus, dus bijna 3400 jaar oud. Het is uitzonderlijk klein maar toch indrukwekkend. Het geldt als het oudst bekende houten borstbeeld uit de Egyptische beschaving en vormt een zeldzaam ijkpunt in de geschiedenis van de houtkunst.
Koningin Tiy: oudste houten borstbeeld Egypte, bijna 3400 jaar oud.
Het beeldje meet slechts 9,4 centimeter in hoogte, maar straalt een opmerkelijke monumentaliteit uit. Koningin Tiy wordt afgebeeld met een verfijnde sereniteit. De houtbewerker creerde een tijdloze, bijna sacrale aanwezigheid. De keuze voor taxus is veelzeggend: een langzaam groeiende, taaie houtsoort werd niet alleen in het oude Egypte geassocieerd met duurzaamheid, bescherming en het hiernamaals.
Koninklijke hoofdtooi
Wat dit borstbeeld ook bijzonder maakt, is de rijke inlegtechniek. In het hout zijn materialen verwerkt als ebbenhout, albast, goud, zilver en de diepblauwe edelsteen lapis lazuli. Die laatste werd in de oudheid al over duizenden kilometers aangevoerd, voornamelijk uit het huidige Afghanistan. De aanwezigheid van dit kostbare materiaal onderstreept de status van Tiy en laat zien hoe hout in Egypte fungeerde als drager van zowel esthetische als politieke macht.
Koningin Tiy draagt een fijn uitgewerkte koninklijke hoofdtooi, die kenmerkend is voor de late 18e dynastie van Egypte, de zogenaamde Amarna-periode. Het lijkt alsof een eenvoudige diadeem of hoofdband haar hoofd siert, strak tegen het haar aangelegd. In het op het kapsel vastgemaakte sierbeeld steken twee veren recht omhoog. Ze zijn gestileerd en smal en dienen als een markant accent op het kleine beeldje. Direct daaronder is een ronde schijf te zien. Deze wordt vaak gezien als een vroeg symbool van de zon of zonneschijf, die in de religie van de Egyptenaren een centrale rol zou gaan spelen.
Groots in symboliek
Koningin Tiy was de moeder van Akhenaton, de farao die bekendstaat om zijn radicale religieuze hervormingen en de invoering van de zonnegod Aton als centrale godheid. Tiy zelf speelde een uitzonderlijk actieve rol aan het hof en genoot aanzienlijke invloed. Dit borstbeeld is dan visuele bevestiging van haar positie: ingetogen van formaat, maar groots in symboliek.
Ondanks de kwetsbaarheid van hout heeft dit beeld de millennia doorstaan. Het originele stuk wordt bewaard en tentoongesteld in het Neues Museum op Museumsinsel in Berlijn, Duitsland. Het museum behoort tot de Staatliche Museen zu Berlin en huisvest een van ’s werelds belangrijkste verzamelingen Egyptische oudheden, waaronder ook de beroemde buste van Nefertiti. Ook de ‘kunstbijbel’ Janson’s maakt melding van dit beeldje.
Jan Bom, 8 februari 2026
