Een bedevaart naar Val Gardena, het walhalla van de houtsnijkunst. In vier dagen internationaal befaamde kunstenaars uit Zuid-Tirol (Italië) bezoeken. Ik maakte voor mezelf een gedroomd reisschema dat voert langs de werkplaatsen van Walpoth, de Demetzen, Verginer en Prugger – plus de galerie van Doris Ghetta.
Een bedevaart naar Val Gardena leidt ook langs het atelier van de houtkunstenaar Willy Verginer.
Val Gardena is al sinds de 17e eeuw een centrum van houtsnijkunst. Wat ooit begon als tijdverdrijf voor boeren in de strenge winters, groeide uit tot een internationaal vermaarde traditie van ambacht en kunst. In de 18e en 19e eeuw werden religieuze beelden, kerststallen en houten speelgoed geëxporteerd naar heel Europa en zelfs Zuid-Amerika.
Een nog levende traditie
Belangrijke factoren achter de traditie in Zuid-Tirol zijn:
+ Generatie-overdracht van vaardigheden van vader op zoon/dochter.
+ Leerling-meester-systemen en lokale beroepsscholen — traditioneel leren jongeren in botteghe (ateliers) naast formele opleiding. Deze kunst‑middelbare school én provinciale vakschool voor het kunsthandwerk wordt vaak aangeduid als ‘Cademia’. Op dit gymnasium worden ook houtbewerkingsvaardigheden, beeldende technieken en ontwerp onderwezen.
+ Sterke verbondenheid met natuurlijke materialen, zoals het geurige Zirbel/Pino Cembro-hout uit de Dolomieten, waarvan de unieke eigenschappen inspireren.
+ Culturele samenwerkingsverbanden zoals de vereniging UNIKA die kunstenaars gezamenlijk presenteren. Ook is er in de stad een galerie met ook exposities van moderne houtkunstenaars, de Galleria Doris Ghetta.
Uitvalsbasis Ortisei / Sankt Ulrich
De centrale uitvalsbasis voor de houtsnijkunst in deze vallei is Ortisei – ook wel Sankt Ulrich en Urtijëi genoemd. Ooit behoorde dit stuk tot Oostenrijk, wat de driedubbele namen verklaart: Italiaans, Duits en de lokale oorspronkelijk naam.
Overal in het stadje is houtsnijkunst te vinden: in etalages, in kerken, in hotels. Waar houtsnijders vroeger vooral voor kerken werkten, maken ze nu ook werk voor toeristen die afkomen op de sneeuwhellingen van de Dolomieten.
Ortisei / Sankt Ulrich, een plaats in de vallei Val Gardena, onder de scherpe pieken van de Dolomieten.
Tegelijkertijd ontstaan ook nieuwe vormen: kunstenaars herinterpreteren de traditie en creëren modern, mondain werk dat zowel lokaal als internationaal wordt gewaardeerd. Veel kunstenaars blijven nog figuratief werken en verkopen hun manshoge beelden voor grote bedragen op internationale kunstbeurzen zoals Art Miami.
Hier mijn persoonlijke ‘bedevaartstocht’ langs ateliers, galerieën en werkplaatsen van hedendaagse Val Gardena‑beeldhouwers. Alle adressen en websites zijn opgenomen. Alle adressen liggen op een afstand van hooguit 20 minuten van elkaar.
Dag 1 – Oriëntatie in Ortisei
+ Doel: kennismaken met de stad en de traditie van houtsnijkunst
+ Plaats: Centrum Ortisei / Urtijëi
+ Adres: Ortisei, 39046 Bolzano (BZ), Italië
+ Tips: Kerk van Ortisei (Parrocchia di San Giacomo), winkels en etalages vol lokale houtkunst.
+ Wat te zien: traditioneel houtsnijwerk, altaarbeelden, (misschien) kerststallen en kleine galerietentoonstellingen.
Dag 2 – Bruno Walpoth en Doris Ghetta
+ Bruno Walpoth – hyperrealistische menselijke sculpturen
+ Adres atelier: Strada Nevel 21, 39046 Ortisei (BZ), Italië
+ Telefoon: +39 0471 798179
+ E‑mail: info@walpoth.com
+ Website: walpoth.com
+ Biografie over Bruno Walpoth op Wowwood
+ Daarna: Galleria Doris Ghetta – collectieve exposities
+ Adres: Pontives 8, 39046 Ortisei
+ Telefoon: +39 393 932 3927
+ E‑mail: info@dorisghetta.com
+ Website: dorisghetta.com
+ Wat te zien, hopelijk: werk van Walter Moroder, Markus Delago.
De beroemde houtkunstenaars uit Val Gardena van vandaag staan op de schouders van hun voorouders.
Dag 3 – Aron en Gehard Demetz
+ Aron Demetz – mens, hout en psychologische geladenheid
+ Adres atelier: Zona Industriale Pontives Nord 13, 39046 Ortisei
+ E‑mail: info@arondemetz.it
+Website: arondemetz.it
+ Atelierbezoek alleen op afspraak; galerie Doris Ghetta biedt de meeste directe toegang tot het werk.
+ Biografie over Aron Demetz op Wowwood (volgt)
+ Gehard Demetz -materialiteit van hout centraal
+ E-mail: info@geharddemetz.com
+ Website: geharddemetz.com
+ Biografie over Gehard Demetz op Wowwood (volgt)
Dag 4 – Willy Verginer en Gregor Prugger
+ Willy Verginer – figuratief, kleurrijk en conceptueel
+ Galeriecontact: Galleria Doris Ghetta, Pontives 8, Ortisei
+ E-mail: willy@verginer.com
+ Website: verginer.com
+ Atelierbezoek alleen op afspraak.
+ Biografie over Verginer op Wowwood
+ Daarna Gregor Prugger – houtsnede met takken verwerkt
+ Adres: Via Roma 34, 39046 – Ortisei, Italy
+ E-mail: gregor.prugger@gmail.com
+ Telefoon: +39 3334328327
+ Website: gregorprugger.com
+ Biografie over Gregor Prugger op Wowwood (volgt)
+ Atelierbezoek (groep) via Adler Spa Resort Dolomiti
Bruno Walpoth was een van de exposanten op de tentoonstelling van Val Gardena-kunstenaars in Apeldoorn.
Bijzonder is dat leden van deze groep kunstenaars al eens een expositie in Nederland kregen, in het CODA museum in Apeldoorn, in 2010. Dagblad De Stentor deed er verslag van en sprak met de organisator, Tirza Verrips. Hij ging mij voor op bedevaart naar Val Gardena en kwam met prachtige verhalen thuis. De Stentor: ‘Hij vertelt over houtsnijders die al in de achttiende eeuw halffabrikaten (poppenhoofden, -armen, en –benen) naar de Lage Landen exporteerden. Onze voorvaderen maakten er poppen van en verkochten ze aangekleed en wel naar Engeland vanwaar ze onder meer in Amerika terecht kwamen. Verrips lacht. ,”Holländische Puppen”, heetten ze. “We kennen nu hun oorsprong”.’
Een passend adresje voor de nacht? Het Arthotel Anterleghes in Selva belooft vol te staan en te hangen met werken van de kunstenaars uit Val Gardena. Nog wel even opzoeken of dit in de buurt is. En het is nogal een prijzige optie, ook.
Jan Bom, 15 januari 2026
