Breaking through gaat over het doorbreken van grenzen. Inspiratiebron is de ‘Flammarion-gravure’ uit 1888. Daarin ontdekt een middeleeuwse reiziger de plek waar hemel en aarde elkaar raken: een universum dat de mens nog niet kent. In mijn beeld is het de ontdekking van het verhaal in het hout geworden: Dendroism.

Breaking through gaat over de ontdekking van het verhaal in het hout.
De afbeelding Flammarion verscheen in 1888 in L’Atmosphère: Météorologie Populaire, een boek van de Franse astronoom en schrijver Camille Flammarion (1842-1925). Het kan zijn dat de schrijver de ets zelf maakte.
Flammarion had een opleiding als graveur gevolgd en leefde in een periode van enorme industriële en technologische vernieuwingen. De spoorwegen ontstonden, net als stoomschepen, telegrafie en elektriciteit. De wetenschap opende tijdens de tweede Industriële Revolutie ongekende mogelijkheden.

Breaking through van opzij gezien, met het oog en de neus van de maan.
De voorstelling groeide uit tot een icoon van menselijke nieuwsgierigheid. Ze staat symbool voor de drang om grenzen te verleggen, het onbekende te onderzoeken en verder te kijken dan wat onze zintuigen ons vertellen.
Misschien is dat ook de reden waarom deze afbeelding, ruim een eeuw later, nog altijd tot de verbeelding spreekt. Want waar eindigt de wereld die we kennen en begint de werkelijkheid die we nog niet kunnen zien? Ook nu met de komst van AI overzien we niet de gevolgen.
Breaking through briefpapier
De gravure sierde jarenlang het briefpapier van mijn vrouw, als logo. Ze moest nogal eens uitleggen wat ze ermee bedoelde. Maar iedereen vond het meteen mooi.
Ik moest eraan denken toen ik aan een masker in lindehout begon, maar middenin het hout op een donkere knoest stootte. Precies op de plek waar de mond moest komen. Ik ging dieper en dieper om de knoest weg te werken, totdat ik te ver was gegaan. Het was niet meer mogelijk was om het masker nog te maken. Op dat moment keek een droevig oog in het hout me aan, het laatste restje van de knoest. Net op tijd stopte ik. Wat kon ik nog met dit stuk hout?
Mannetje van de maan
Met een neus eraan werd het eerst ‘het mannetje van de maan’, een oud kinderverhaal. Totdat ik terugdacht aan het briefpapier dat ik zelf voor mijn vrouw ontworpen had. En de vrolijke zon van Flammarion weer voor me zag. Waarom die niet op de achterkant gezet, achter de maan? Ik brandde met de pyrografie-pen op de achterkant van de maan de oorspronkelijke zon van de Flammarion-gravure. En ik zaagde van het prachtig getekende gouden regen de zonnestralen uit. Het hout werkte ik af met twee verschillende soorten olie. Onzichtbare olie over de tekening, koud geperste en ongekleurde lijnolie van Chelsea Classical Studio, bedoeld voor het mengen van de olieverf van kunstenaars.

Breaking through van de achterzijde gezien, met de zon gebrand met de pyrografie-pen.
De monnik uit de gravure brandde ik in een dikke plank iep, waar ditmaal de prachtige grillige lijnen van het hout de ontdekking werden. Dendroism! Alsof Flammarion ditmaal niet de wereld achter de hemelkoepel ontdekte, maar een wereld waar tijdens de industriële revolutie geen oog voor was: de wereld van de natuur zelf.
Jan Bom, 18 november 2026

