Nieuwe iconen gemaakt op Mount Athos, een afgezonderde monnikenstaat in het noorden van Griekenland. Vooral de Maria op verweerd hout is bijzonder, met houtsnijwerk dat teruggrijpt op de eeuwenlange Orthodoxe traditie.
Nieuwe iconen gemaakt op Mount Athos, zoals deze Maria met mooie gesneden ornamenten.
Mount Athos staat op de UNESCO-werelderfgoed-lijst en is alleen toegankelijk voor mannen met een speciale vergunning. De op een schiereiland gevestigde semiautonome kloosterrepubliek is bovendien alleen bereikbaar per boot.
Wie deze hindernissen neemt, moet vooral het altaarscherm in de kerk Protaton uit het jaar 1611 gaan bekijken. Het is het oudste en artistiek belangrijkste bewaarde post-Byzantijnse houtsnijwerk op Mount Athos.
Altaarscherm in kerk Protaton
Het is een meesterwerk. Het religieuze werk combineert traditionele Byzantijnse ornamentiek met vernieuwende reliëftechnieken en vormde een model voor latere iconostases in de regio: beschilderde altaarschermen in orthodoxe kerken die symbolisch dienen als grens tussen hemel en aarde. Ze schermen het altaar af, dat alleen door geestelijken mag worden betreden.
Het kamerscherm, oftewel iconostases in de beroemdste kerk op Mount Athos.
De houtsnijtraditie is in deze kloostergemeenschap met tientallen kloosters nog steeds springlevend. De kloosterlingen bieden hun werken zelfs op websites te koop aan, voor schappelijke prijzen.
Wonderen van kruizen
Persoonlijk intrigeert mij vooral de fijnheid waarmee op Athos kruizen uit hout werden gesneden. De uitgewerkte taferelen zijn miniaturen die doen denken aan de net zo fijngesneden gebedsnoten van Dirksz uit Nederland, die nu in zaal 1 van het Rijksmuseum in Amsterdam pronken. Ik schreef eerder over deze kleine wondertjes op Wowwood.
Zulke klassieke werken zie ik dan weer niet te koop staan op websites van de kloosterlingen. Deaangeboden kruizen, ook als hanger, zijn veel simpeler besneden, maar kosten toch 300 euro, zoals het beeld van Saint Demetrius. Persoonlijk geef ik de voorkeur aan een (goedkoper) icoon met het hoofd van Maria, beschilderd op een mooi stuk verweerde plank. Boven en onder de schildering zijn wel fragmenten van klassiek gesneden ornamenten te zien, afgewerkt met bladgoud (denk ik): 198 euro. Deze icoon geeft het gevoel een stukje te zijn van het beroemde altaarscherm in de kerk Protaton. Ook al is dat natuurlijk niet zo. En gelukkig ook maar.
Het goud van Mount Athos
Een leuke bijvangst voor mij bij het zoeken naar info over de iconen van Mount Athos was de beschrijving van het maakproces op de (Amerikaanse) website Mount Athonite. Vooral omdat ik hier zag hoe 22 karaat bladgoud op de iconen werd aangebracht. Het is iets wat ik ook doe, op vrijwel elk eigen beeld dat ik maak (met 24 karaat).
Jan Bom, 9 februari 2026
