Rise, klim naar een ecologische samenleving, is een beeld vol symboliek. Wat je ziet zijn twee voeten die de top van een ladder bereiken. Wat het betekent? Dat kan voor iedereen anders zijn.
Rise, klim naar een ecologische samenleving in plaats van de mens als heerser van de schepping.
Wie de Bijbel leest, kent de vroege Bijbelse opdracht uit Genesis. De mens is door God aangesteld om de aarde ‘te bouwen en te bewaren’. Vanuit dit ‘rentmeesterschap’ moeten mensen zorgdragen voor de natuur en deze behouden. Dus: geen roofbouw plegen en uitputting plegen.
Maar helaas. De mens brengt hier als ‘kroon van de schepping’ niet veel van terecht. Diersoorten sterven uit. Natuurlijke hulpbronnen raken uitgeput. Zelfs de grond waarvan wij eten vergiftigen we.
De ladder van het leven
Wie de oude Griekse wijsgeren kent, weet dat Aristoteles een ‘ladder van het leven’ opstelde. Ook hij bracht een volgorde aan. Levenloze ‘dingen’ als mineralen plaatste hij op de onderste sport van zijn ladder. Erboven kwamen de planten. Daarboven weer de dieren. Aan de top tenslotte stonden ook weer de mensen – en hun vele Griekse goden.
Eeuwen later zou Descartes hier nog eens dunnetjes overheen gaan, door te beweren dat dieren ‘automata’ zijn. Volgens de Verlichtingsdenker hadden dieren geen intelligentie, geen taal en geen pijn. Zelfs Darwin durfde het bijna niet aan om bekend te maken dat de mens en de apen genetisch nauw verwant zijn met elkaar.
Menselijke superioriteit
In het dit jaar verschenen boek ‘De ecologische samenleving’, onder redactie van Kees Klomp, lees ik dat dit menselijke superioriteitsgevoel nog steeds doorwerkt in ons denken en doen. ‘Het is een hardnekkig wereldbeeld’, stelt kunsthistorica en natuurboerin Anne van Leeuwen in deze lijvige bundel.
Ik citeer haar: ‘De letterlijke vertaling van ‘antropoceen’ is ’tijdperk van de mens’. De impact van de westerse mens is nu zo groot, dat we zelf een geologische kracht zijn geworden. (-) Maar het is een misleidende term. Want als dit tijdperk ons één ding vertelt, dan is het dat ‘de natuur’ geen passieve achtergrond meer is – en dat eigenlijk ook nooit was’.
In tal van hoofdstukken, vanuit verschillende perspectieven, zoals de economie, landschapsontwikkeling, landbouw, recht, filosofie en gezondheid, werken Klomp en zijn auteurs een pleidooi uit om de mens niet langer bovenaan die ladder te plaatsen. Willen we deze aarde bewoonbaar houden voor volgende generaties, dan zullen we ons als gelijkwaardig onderdeel van de natuur moeten gaan beschouwen. En ook zo gedragen.
Kritiek op het oude denken
Ik las dit boek toen ik dit beeld ‘Rise’ sneed. ‘Mijn ladder’ werd hierdoor voor mij een kritiek op het ‘oude denken’. Er zal een radicale systeemverandering nodig zijn, om dit eeuwenoude denken te vervangen.
Ik zaagde de ladder zelf met een figuurzaag uit een stam catalpa (‘trompetboom’). Ik hield de vorm ruw en zo natuurlijk mogelijk. In mijn verbeelding moet de ladder die de Bijbelse Jacob in zijn droom zag net zo primitief zijn geweest – maar wel stevig genoeg om al die engelen tegelijkertijd op en neer te laten dalen vanuit de hemel op aarde – en weer terug.
Dendroism: in elke trede van de trap is het ronde hart van de stam zichtbaar.
In elke trede is de witte kern van de stam zichtbaar, als de ronde punten van een dominosteen. Een subtiele verwijzing naar Dendroism, waarin een boom zelf mede het verhaal van de natuur vertelt. Om de tekening van dit fraaie hout extra te benadrukken, gebruikte ik hardwax van Osmo.
De twee voeten sneed ik uit lindehout en verguldde ik met 24 karaats bladgoud.
Rise werd zo mijn klim naar een ecologische samenleving.
Jan Bom, 12 mei 2026.
De ecologische samenleving, Kees Klomp (red), uitgeverij Noordboek, 29,90 euro.
