Meesters van de Middeleeuwen. De website Wowwood.nl toont verschillende invloedrijke beeldhouwers uit de Middeleeuwen en vroege renaissance. Onder de bekende namen zijn ook tal van houtsnijders te vinden die opereerden vanuit de Lage Landen en wat later Nederland werd.
Adriaen van Wesel sneed het ‘Sterfbed van Maria’ rond 1475-1477.
Houtsnijkunst bereikte in de Middeleeuwen een absoluut hoogtepunt vanuit zowel technische, culturele als spiritueel oogpunt.
Technisch gezien ontwikkelden houtsnijders een ongekende beheersing van het materiaal: diep reliëf, verfijnde plooival en expressieve gelaatsuitdrukkingen, zoals te zien bij Riemenschneider, Sluter en Van Wesel.
Altaren, devotiebeelden en kerkinterieurs
In cultureel opzicht was hout hét medium bij uitstek voor altaren, devotiebeelden en kerkinterieurs. Hierdoor konden kunstenaars structureel opdrachten krijgen en hun vakmanschap perfectioneren. Daarnaast speelde de intense religieuze beleving een cruciale rol: beelden moesten niet alleen tonen, maar kerkgangers vooral ontroeren en overtuigen. Vooral de Maria-met-kind beelden vervulden die rol.
Meesters van de Middeleeuwen is dan ook zeker geen overdreven verzamelnaam. Juist die combinatie van vakmanschap, maatschappelijke vraag en spirituele urgentie bracht de middeleeuwse houtsnijkunst tot een ongeëvenaard hoogtepunt.
De heiligen Christopher, Eustace en Erasmus, door Riemenschneider gesneden rond 1500-1505 in Würzburg.
De Duitser Tilman Riemenschneider staat bekend om zijn expressieve houtsnijwerk rond 1500, waarin hij religieuze figuren levensecht weergaf. Dat is duidelijk te zien aan het beeld van de eerste monnik ter wereld, Sint Anthonis. Het nu ruim 500 jaar oude beeld is wel aangevreten door houtworm.
Maria Magdalena in haar laatste jaren als kluizenaar, een beeld uit 1453-1455.
Donatello, vooral beroemd om zijn marmeren en bronzen beelden, maakte ook houtsnijwerk dat op Wowwood wordt beschreven. Zijn naakte Maria Magdalena is zo bijzonder voor de tijd dat Donatello leefde, dat het zelfs nu nog modern oogt.
De discipelen van Jezus, een beeldengroep van het atelier Meester van Elsloo, ook rond 1500 gesneden.
De Meester van Elsloo is een van de meest bekende anonieme houtsnijders uit de Lage Landen. Het is niet een enkele man, maar een atelier met meerdere houtsnijders. Zij deelden met elkaar wel een karakteristieke stijl met typische kenmerken. En telden zeker drie generaties.
De Meester van Hakendover verstopte Petrus in 1425 onder de rotsen.
De Meester van Hakendover is een ander atelier waaronder kunstenaars werkten waarvan de namen verloren zijn gegaan. Het beeld van Petrus was bedekt met versleten lagen verf en is prachtig schoongemaakt door het Rijksmuseum. Het eikenhout oogt zelfs als nieuw.
Een atelier van een Vlaamse meester werd genoemd naar een enkel beeld, gesneden tussen 1460 en 1480.
De Meester van Joachim en Anna zijn genoemd naar dit ene prachtige beeld, dat de warme omhelzing van het oudere echtpaar toont, nadat Anna ontdekte dat ze zwanger was.
Het atelier van Adam Dircksz sneed gebedsnoten waar bezoekers van het Rijksmuseum zich nu nog over verbazen,
Adam Dircksz vervaardigde microscopische gebedsnoten, wondertjes van minutieus houtsnijwerk.
Claus Sluter leefde van 1350 tot 1406 en sneed dit complexe beeld uit taxushout, aan het Franse hof.
Claus Sluter bracht als eerste beeldhouwer menselijke emotie in hout en steen. Het Rijksmuseum bezit sinds 2021 een van zijn zeldzame werken in hout. Hij was zo beroemd dat zijn naam bewaard is gebleven.
Sint Agnes, een van de prachtige beelden van Adriaen van Wesel uit Utrecht.
Maar ook Adriaen van Wesel werkte in de late Middeleeuwen al onder eigen naam, maar dat was alweer bijna twee eeuwen later.
Al deze Meesters illustreren de rijke diversiteit van houten kunst uit de laat-middeleeuwse periode.
Jan Bom, 5 januari 2026
