Titus Kaphar hakt zijn familie als heiligen uit, hun hoofd omringd door een gouden stralenkrans. Hij eert hiermee de mensen die zijn persoonlijke leven dragen.
Titus Kaphar hakt zijn familie als heiligen uit, zoals in dit beeld While you Rest uit 2025.
De Amerikaanse kunstenaar Titus Kaphar onderzoekt als schilder, beeldhouwer en filmmaker hoe geschiedenis wordt geschreven — en vooral wie daarin zichtbaar mag zijn. Zijn werk draait om de vergeten levens, om uitgewiste verhalen. Hoe heeft kunst eeuwenlang de bestaande macht bevestigd? Wie mocht er geschilderd worden? Wie niet?
Toch is Kaphars oeuvre niet alleen politiek of historisch bepaald. In zijn meest recente houten sculpturen verschijnt een veel persoonlijkere dimensie: hij verbeeldt hierin familieleden en vrienden als hedendaagse heiligen.
Westerse kunst overgeschilderd
Kaphar werd geboren in 1976 in Kalamazoo, Michigan. Hij groeide op in een zwarte gemeenschap waarin geloof, gemeenschap en persoonlijke strijd nauw met elkaar verweven waren. Hij studeerde aan San José State University en behaalde later een master aan Yale University.
Internationaal brak hij door met schilderijen waarin hij klassieke westerse kunst letterlijk openbrak. Hij schilderde bestaande werken over of verscheurde ze zelfs. Daarmee stelde hij de vraag wie uit het historische beeld is verdwenen.
Titus Kaphar schilderde een schilderij van Frans Hals over, behalve de zwarte bediende van de rijke familie.
Tijdens een beroemde TED Talk uit 2017 overschilderde hij een replica van een schilderij van de Nederlandse meester Frans Hals. Het zeventiende-eeuwse schilderij toont een poserende rijke familie in een landschap. Kaphar schilderde tijdens zijn presentatie met witte verf de gezichten van alle witte Nederlanders weg. Alleen de jonge zwarte bediende liet hij zichtbaar, door Hals geportretteerd als beduusd kijkend statussymbool. Want dat was een zwarte bediende in die tijd voor welgestelde kooplieden. Voor Kaphar was boodschap overduidelijk: de kunstgeschiedenis heeft bepaalde mensen centraal geplaatst en anderen letterlijk naar de achtergrond verdrongen.
De TED Talk heet “Can Art Amend History?” .
Met gouden halo
Zijn zoektocht naar verborgen geschiedenissen heeft een autobiografische oorsprong. Kaphar groeide grotendeels zonder vader op. De ontdekking van gevangenisfoto’s van mannen met dezelfde naam als zijn vader leidde tot zijn langdurige serie The Jerome Project. Daarin dompelde hij vergulde portretten gedeeltelijk onder in teer. Die zwarte laag werd een symbool voor sociale uitwissing én overleving.
Vanuit diezelfde persoonlijke achtergrond ontstonden ook de recente houten beelden. Kaphar trok er in 2026 bij de galeries van Gagosian in Parijs en New York veel aandacht mee. In de tentoonstelling The Fire This Time presenteerde hij ruw uitgehakte houten sculpturen van vrienden en familieleden. Hij omschreef ze in. deze serie Sentinel als ‘saints’ — heiligen die hem in zijn persoonlijke leven hadden gedragen.
Maar Kaphar hakte geen traditionele heiligenbeelden uit, zoals die nog in kerken en musea te vinden zijn. Hij combineerde invloeden uit Byzantijnse iconen, renaissancebeelden en Afro-Amerikaanse geschiedenis met verkoolde oppervlakken en industriële objecten.
Verwijzing naar Renaissancekunst
Sommige sculpturen uit deze serie lijken half uit de boomstam tevoorschijn te komen, alsof de mens nog verbonden blijft met het levende materiaal, een kenmerk van Dendroism. Andere dragen bladgoud of halo’s die verwijzen naar religieuze Renaissance-kunst uit Florence, die diepe indruk op hem maakte. Het verkolen van het hout geeft de beelden een donkere, bijna sacrale huid. Tegelijk roept het herinneringen op aan vuur, vernietiging en wedergeboorte.
Opmerkelijk is dat Kaphar heiligheid niet zoekt in martelaars of kerkelijke figuren, maar in gewone mensen uit zijn directe omgeving. Zijn moeder, vrienden en beschermers krijgen de waardigheid die in de kunstgeschiedenis vaak uitsluitend aan koningen, pausen of bijbelse figuren werd toegekend. Daarmee verschuift hij het begrip devotie van het hemelse naar het menselijke. Liefde, zorg en trouw worden heilig verklaard.
While you wake is een ander beeld uit de houten serie Sentinel van Kaphar.
Kaphars houten sculpturen keren hiermee een lange traditie van religieuze houtsnijkunst om. Waar middeleeuwse beelden vaak een verre, goddelijke wereld opriepen, brengt Kaphar het heilige juist terug naar de menselijke gemeenschap. Zijn beelden lijken wachters van herinnering: kwetsbaar, zwartgeblakerd, maar waardig. De rug recht, ondanks slavernij en discriminatie.
Met deze sculpturen is Titus Kaphar een nieuwe fase in zijn kunstenaarschap ingegaan. Zijn werk gaat niet langer alleen over het herstellen van verdwenen geschiedenissen, maar over het eren van de mensen die zijn leven dragen. In hout, vuur en goud maakt hij zichtbaar wat volgens hem werkelijk heilig is: menselijke verbondenheid.
Jan Bom, 19 mei 2026
De beelden zijn afkomstig uit een webmovie van Gagosian en de TED Talk van Kaphar.
