Wanneer Irena Posner hout met marmer matcht gebeurt er iets bijzonders. Hout is warm, organisch en relatief licht. Steen juist koud, hard en zwaar. En toch is het een liefdevol huwelijk.
Wanneer Irena Posner hout met marmer matcht ontstaat een bijzondere spanning.
De Britse kunstenares Irena Posner (1988) laat de combinatie prachtig zien in haar beeld Common Factor uit 2025. Ze combineert Portugees marmer met het hout van een pijnboom. Het marmer mooi en zacht. Het hout snel en heel ruw met sporen van de kettingzaag. Precies het tegenovergestelde van de eigenschappen van de materialen. Steen hoort juist ruw te zijn. En hout mooi gladgeschuurd.
Dat is de Sfinx-achtige sokkel bepaald niet, ook al zegt Posner op Instagram dat het was alsof ze ‘in boter’ werkte. Heel anders dan het eindeloze afschrapen van laagjes marmer met een pneumatische hamer.
Provocatie en humor
Irena Posner presenteert zo een provocerende combinatie van materialen. En provoceren is wat deze Britse kunstenares wel vaker doet. In marmer werkte ze eerder twee copulerende honden (Dobermanns) uit. Of twee enorme marmeren benen, onder de titel: Cross your toes, kruis je tenen.
Provocatie en humor in één. Ik heb een zwak voor zulke kunstenaars. Er zijn er maar weinig die humor aandurven -in Nederland Wim T. Schippers en Teun Hocks, in België Kamagurka.
Deels zelfportret, deels de kop van een ram: Common Factor.
Bij Posner lopen lichaam, dier, natuur en materiaal werk voortdurend in elkaar over. Eigenlijk is Common Factor deels een zelfportret, deels de kop van een ram. Een Januskop, waarbij Posner zichzelf soms op de sokkel achteruit laat kijken. Haar dierlijke helft kijkt dan in de toekomst. Maar in andere opstellingen van dit beeld kijkt haar evenbeeld juist weer vooruit. Posner over de Januskop: “Voor mij representeren dieren de dysfunctionele natuur van onszelf.”
Filosofe en kunstenares
Dat diepe doordenken over haar beelden heeft een achtergrond. Posner studeerde eerst filosofie aan University College London. Pas daarna behaalde ze een master in beeldhouwkunst aan het Royal College of Art in Londen. Inmiddels verdeelt ze haar tijd tussen Londen en Carrara, de Italiaanse stad die al eeuwenlang een thuishaven is voor kunstenaars die in marmer hakken. Michelangelo haalde er zijn enorme stuk marmer voor de David vandaan, een stuk dat niemand anders wilde hebben.
Posner begon als schilder, maar vond uiteindelijk haar vorm in de beeldhouwkunst. Vooral het directe werken in steen spreekt haar aan. Ze gebruikt regelmatig stenen die door steengroeven zijn afgekeurd vanwege scheuren of verkleuringen.
Met Common Factor kiest Posner niet voor de vanzelfsprekende combinatie van marmer met een bronzen element. Ze zet een eeuwenoud materiaal dat associaties oproept met klassieke beeldhouwkunst juist tegenover hout, een ontmoeting van twee werelden. Maar Posner is niet de enige kunstenaar die daarin iets bijzonders ziet.
César Orrico
De Spaanse beeldhouwer César Orrico gaat nog een stap verder. In 2025 maakte hij Giro I en Giro II, twee sculpturen die dezelfde vorm hebben maar waarin hout en marmer van plaats lijken te wisselen.
De werken zijn gemaakt van kersenhout en marmer. In het ene beeld is een bepaald deel van de sculptuur van steen; in het andere is precies dat deel van hout.
Dat is meer dan een aardig vormexperiment. Het maakt duidelijk hoeveel invloed het materiaal heeft op onze manier van kijken.
Een lichaam uit marmer lijkt zwaar en onveranderlijk. Hetzelfde lichaam uit hout lijkt warmer en beweeglijker. De vorm blijft vrijwel gelijk, maar de ervaring verandert.
Orrico is als kunstenaar sterk geïnteresseerd in het menselijk lichaam. Zijn figuratieve beelden zijn gebaseerd op een grondige kennis van anatomie, maar worden steeds verder vereenvoudigd. Hij combineert een klassieke manier van modelleren met een hedendaagse benadering van vorm en materiaal.
Jessica Ielpo
Bij de Italiaanse beeldhouwster Jessica Ielpo is de relatie tussen hout en marmer nog directer onderdeel van haar kunstenaarspraktijk.
Ielpo werd in 1990 geboren in Trecchina in Basilicata. Ze studeerde beeldhouwkunst aan de Accademia di Belle Arti in Florence. Tijdens een periode in Istanbul werkte ze met marmer en kwam ze ook intensiever in aanraking met houtbewerking. Daarna volgden stages en opleidingen in Pietrasanta bij Carrara, waar ze nu woont en werkt.
Bij Ielpo kan het hout een afdruk achterlaten in de steen. Elders bewerkt ze het marmer zo dat het lijkt op verbrand hout. Hout en marmer als spiegelbeeld.
Een goed voorbeeld is Burned uit 2013. Een vorm van wit marmer lijkt op een verkoolde boomstam en rust op twee stukken natuurlijk hout. De scheuren en ruwe delen van het marmer herinneren aan hout dat door vuur is aangetast.
Ielpo gebruikt die verwarring bewust. Voor haar gaat de verandering van materiaal ook over het menselijk lichaam, over aantasting, verval en transformatie. Het vuur dat hout aantast, wordt een metafoor voor de veranderingen die een lichaam kan ondergaan.
Twee materialen, twee tijdschalen
Drie kunstenaars die ieder voor zich onderzoeken waarom hout en steen zo’n interessante combinatie vormt.
Hout is afkomstig van iets dat heeft geleefd. Je kunt de groei van een boom nog aflezen aan de jaarringen, de knoesten en de nerven. Zelfs nadat een boom is geveld, blijft de geschiedenis zichtbaar. Ik maakte een kunstboekje waarin ik beschrijf dat steeds meer kunstenaars zulke verhalen in het hout onderdeel maken van hun werk: Dendroism.
Irena Posner in haar studio, ditmaal kijkt de kop van de ram niet achteruit, maar vooruit.
Steen heeft een heel andere geschiedenis. Marmer kan miljoenen jaren oud zijn. Het materiaal ontstond diep in de aarde en werd door enorme druk en temperatuur gevormd. Wanneer een beeldhouwer een stuk marmer bewerkt, wordt er in een geschiedenis gekapt die veel en veel ouder is dan de mens. Of die van bomen, die als organisch materiaal veel moeilijker de tijd overleven.
Wanneer hout en steen elkaar in één beeld ontmoeten, ontstaat er geen compromis. Er ontstaat juist spanning. En juist daarin zit de schoonheid verborgen.
Jan Bom, 5 september 2026
