In Dreams is een beeld dat is geïnspireerd op een schilderij van Gustav Klimt: Wasserschlangen II. Dit late werk van Klimt is ‘Not on View’. Het is verdwenen als kunstbelegging in een zware kluis, als bezit van de Russische oligarch Dmitry Rybolovlev.
In Dreams, mijn houten versie van het meesterwerk van Klimt.
Het schilderij speelt een hoofdrol in de documentaire The Oligarch and the Art Dealer. Het wordt voor een veel hoger bedrag aan de Rus verkocht door de Franse kunsthandelaar Yves Bouvier dan hij er zelf voor betaalde. Bouvier had het onderhands via Sotheby’s gekocht voor ongeveer 126 miljoen dollar en verkocht het vervolgens aan Rybolovlev voor 183 miljoen dollar. Dit, terwijl hij had afgesproken niet meer dan 5 procent aan bemiddelingskosten voor transacties te zullen rekenen.
Het bedrog jaren kwam jaren later uit door een artikel in de Britse krant The Guardian, waarna een jarenlange juridische strijd ontstond tussen de Fransman en de Rus. Bouvier won uiteindelijk. De Fransman zegt in de film meerdere keren: “This painting doesn’t really have a price.” Tegelijkertijd hing hij er wel een enorme prijsopslag aan vast. Waterslangen II is volgens de documentairemakers inmiddels veel meer waard dan de Rus ervoor betaalde.
Alleen nog maar foto’s
Mijn ergernis zit ‘m vooral in het feit dat het late meesterwerk van Klimt nergens meer te zien is voor het publiek. Op internet zijn er goede digitale replica’s van te vinden, dat wel, maar het origineel hoort thuis in een museum, toegankelijk voor iedereen.
Fragment rechterbovenhoek Waterslangen II van Klimt.
Vanuit die boosheid heb ik een fragment uit het schilderij, de donkere rechterbovenhoek, uitgevoerd in hout. Het is zeker geen exacte kopie, maar meer een poging om het Klimt-gevoel te grijpen: dromerig, met veel kleurige en gouden ornamenten. Het is eerder een reconstructie.
Door de keuze van houtsoorten heeft mijn versie In Dreams kenmerken van Dendroism meegekregen, waarbij het hout een deel van het verhaal vertelt.
In Dreams in hout
De basis is vurenhout uit de duurzame houtbouw, opgebouwd uit verlijmde lagen. Na het uithakken van de ruwe vormen heb ik de toplaag verbrand, waardoor de lichte ‘huid’ donker is geworden. Op de kopse kanten is het hout ruw, bij het langshout juist heel glad.
Het gezicht is uitgevoerd in het blanke spinthout van een plaat Amerikaans notenhout. Ook bij Klimt is dit gezicht meer een masker dan een portret.
De gekleurde schijven met jaarringen zijn gesneden uit de takken van de hemelboom (Ailanthus altissima), een voor Europa niet-inheemse en onwenselijke boom. De uit Azië afkomstige soort verdringt andere bomen en de bast is zelfs giftig voor andere planten en insecten. De handel in deze soort is sinds 2019 verboden.
Het volledige schilderij van Klimt, met vier waternimpfen
Het schilderij van Klimt zelf is 80 × 145 cm groot en toont vier vrouwelijke figuren die horizontaal boven en naast elkaar liggen. De lichamen zijn gedeeltelijk over elkaar heen geschoven. Daardoor is niet altijd duidelijk waar het ene lichaam ophoudt en het andere begint.
Dat is geen toevalligheid: Klimt maakte juist gebruik van die vervlechting. De twee vrouwen op de voorgrond zijn het duidelijkst zichtbaar. De blonde vrouw ligt vrijwel frontaal en kijkt de toeschouwer aan. Achter haar ligt een roodharige vrouw met haar rug naar ons toe. Daarachter bevinden zich nog twee vrouwen, waarvan slechts gedeelten van gezicht en lichaam zichtbaar zijn.
Vrouwelijke seksualiteit
En dan zijn er de lange, slangachtige vormen in goud. Die zijn niet simpelweg decoratie. Ze verbinden de vrouwen met de veronderstelde onderwaterwereld. Het schilderij suggereert daardoor dat deze vrouwen geen gewone naakten zijn, maar waterwezens of nimfen.
Klimt maakte vanaf 1904 een serie tekeningen voor Wasserschlangen II waarin hij expliciet experimenteerde met vrouwelijke seksualiteit. Het is een fantasiewereld waarin erotiek, lichamelijkheid en mythologie samenvallen.
Klimt combineerde bovendien twee totaal verschillende manieren van schilderen. De lichamen van de vrouwen zijn zacht en bijna transparant, met huidtinten, schaduwen en subtiele modellering. Daartegenover staat de platte, decoratieve wereld eromheen: patronen, schubachtige vormen, haar, slangen en ornament.
Hout accentueert decoraties
Het is wel bijzonder is dat een driedimensionale uitvoering van dit schilderij in hout deze tegenstelling nog veel sterker accentueert.
Ik twijfel of ik het bij dit ene experiment moet laten, of zal doorgaan en het hele schilderij van Klimt in hout ga uitvoeren. Volgens mijn vrouw zou het prachtig boven de bank kunnen hangen. Eerst maar eens wat reacties verzamelen van andere mensen.
Jan Bom, 28 september 2026
